DIPESH SHAHI

वित्तीय संघसंस्थाको लगानी राज्यले व्यवस्थित ढंगले परिचालन गर्दा प्रतिवर्ष सरदर साढे तीन लाख युवालाई रोजगार बनाउन सकिने देखिएको छ । वित्तीय संस्थाहरूको संकलित निक्षेपलाई राष्ट्र बैंकमार्फत लगानी गर्न बनाइएको ऐनअनुसार परिचालन गरेको खण्डमा बर्सेनि तीन लाख ३० हजार रोजगार सिर्जना हुने देखिन्छ । अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन (आइएलओ)का अनुसार नेपालमा अहिले कुल जनसंख्याको १९.२ प्रतिशत बेरोजगार छन् । तर, अर्थ मन्त्रालयले आर्थिक वर्ष ०७४/०७५ मा गरेको आर्थिक प्रक्षेपणमा देशको कुल जनसंख्याको ३.२ प्रतिशत जनसंख्या मात्रै बेरोजगार देखाउँछ । ०६८ को जनगणना र जनसंख्याको वृद्धिदरअनुसार अहिले मुलुकको जनसंख्या करिब तीन करोड हाराहारीमा छ । सोही अनुपातमा आइएलोको तथ्यांकलाई आधार मान्दा नेपालमा बेरोजगारको संख्या करिब ५० लाखभन्दा माथि रहेको देखिन्छ । वैदेशिक रोजगार विभागका अनुसार दैनिक एक हजारदेखि १५ सयसम्म युवाहरू रोजगारीका लागि त्रिभुवन विमानस्थलको वैधानिक बाटो भएर विदेसिन्छन् । खुला नाका भएको भारत र त्यही बाटो हुँदै अवैधानिक ढंगले विदेसिने युवाहरूको एकिन तथ्यांक सरकारले अहिलेसमम राख्न सकेको छैन । सरका...

आजभन्दा ४५ वर्षअघि आजकै दिन अर्थात् २०३० साल जेठ २८ को करिब ८ बजेर ४० मिनेट गएको थियो । पूर्वी मधेसको विराटनगर, जेठ महिनाको चर्को गर्मी । भारु ३० लाख नगदसहित १४ जना यात्रु बोकेर विराटनगरबाट काठमाडौँका लागि उडेको नेपाल वायुसेवा निगमको ट्विनअटर विमान ‘९ एन एबिबी’ गायब भयो । धावनमार्ग छाडेको ५ मिनेटपछि जहाज ६ हजार फिटको उचाइलाई चुम्दै कोशी ब्यारेजमाथिको आकाशमा पुग्यो । विराटनगरको फ्रिक्वेन्सीलाई टुटाएर विमानलाई काठमाडौँको स्टेसनमा जोड्ने तरखर हुँदै थियो । तर, विमान ‘हाइज्याकर्स’को कब्जामा पुग्यो । काठमाडौँका लागि उडेको विमान करिब आधा घन्टामा सबै यात्रुलाई सकुशल बोकेर पुनः विराटनगर नै आइपुग्यो । नेपाल राष्ट्र बैंकको भारु ३० लाख लैजानुबाहेक अपहरणकारीले कसैलाई केही गरेनन् । विमानलाई तत्कालीन नेपाली कांग्रेसको योजनामा अपहरणकारीले भारतको फारबिसगन्ज अवतरण गराएर पुनः विराटनगर फर्काइदिएका थिए । बिपी कोइरालाको निर्देशनमा अपहरणको योजना गिरिजाप्रसाद कोइरालाले बनाएका थिए भने सुशील कोइराला सहयोगी थिए । नेपाल विद्यार्थी संघका नेताहरू दुर्गा सुवेदी, वसन्त भट्टराई र नगेन्द्र ढुंगेल अपहरणमा प्रत्...

एक बिहान समाचार कक्षमा पत्रपत्रिका सेग्मेन्ट भर्न कम्प्युटरको अगाडि मोबाइल फोन राखेर किर्बोडमा औँला घुमाइरहेको थिएँ । मोबाइलको रिङ बजेपछि टक्क रोकिएँ । ममीको फोन रहेछ । ‘वरिपरि सबैको जोती सकेँ, तेरो बारी बाँझै छ । पोहोर कात्तिकमा यतिबेला गरामा गोरु लिइसक्थे….’ अरू कुनै शब्द निस्किएनन् । म सुन्न आतुर थिएँ । पोहोर कात्तिकमा यतिबेला गरामा गोरु लिइसक्थेँ । अनि यस कात्तिकमा ? यस कात्तिकमा बाउ मरेपछि कसले लग्दिने हो र ? आफै आएर जोत् । यही थियो ममीको आसय । भन्नु भएन, ममी निःशब्द हुनुभयो, सुँक्कसँुक्क गर्दै निचोरिनु भयो । मेरो आखाँ रसायो । वर्किङ टेबलमा बस्न सकिनँ । उठेर अर्को कोठाको दराजको ऐना अगाडि सोफामा बसेर आफ्नै परेलीहरू निआलेँ । त्यसपछि बाथरुम गएर मुख धोएँ । ममीका फोनहरू प्रायः यसैगरी कहिले एका बिहानै, कहिले मध्यरातमा, कहिले साथीसँग रामाइरहेको बेला त कहिले रिपोर्टिङको बेला मलाई छिचोल्न आइपुग्छन् । गत वैशाखमा बुवा बिरामी पर्दा पनि ममीको फोन यसैगरी आएको थियो । भूकम्पको केन्द्रबिन्दु गोरखाको बारपाक र आसपासका क्षेत्रहरूको घुमघाम सकेर  फर्किएको साँझ अफिसको कम्प्युटरमा फेसबुक...

शुक्रवार राजधानी काठमाडौंलगायत देशैभरि मौसम त्यति स्वस्थ थिएन । घरी पानी परिरहेको थियो त घरी बादल मडारिरहेको थियो । चिसो पनि उस्तै । तर, राजधानीमा कम्युनिस्ट नेताहरू भने चिसो मौसमलाई चिर्दै नेपाली समाजको वर्गचरित्रबारे गरमागरम बहस गरिरहेका थिए । त्यो भने अलिक स्वस्थ देखिन्थ्यो । अलिअलि आरोप प्रत्यारोपजस्तो । अलिअलि सम्मानभावजस्तो । कतै मायाजस्तो पनि । तर, मौसम धुमिल, बहस स्वस्थ । निकै रमाइलो भइरहेको थियो । एमाले नेता घनश्याम भुसाल भन्दै थिए, ‘आज अलिक समय थिएन तर किरण कमरेड पनि आउने भनेपछि र विषय पनि मन परेपछि नआइरहन सकिनँ ।’ माक्र्सवादी सौन्दर्यशास्त्री मोहन वैद्य ‘चैतन्य’ले थपे, ‘बहस भयो, राम्रो भयो तर अझै पुगेको छैन । आहुतिजी हिँडे पनि घनश्यामजी यतै हुनुहुन्छ । बोलेरमात्रै हुँदैन, सुन्नु पनि पर्छ । बहस फेरिफेरि पनि हुनुपर्छ । यो जरुरी छ ।’ सहभागी धेरैको ध्यान प्रमुख अतिथि चैतन्यमाथि नै थियो । कतिबेला के बोल्छन् भनेर पर्खिरहेका जब उनले ‘वर्ग त आफ्नै साथीको के हो भन्ने ?’ भनेर कटाक्ष गरे, त्यसपछि हल नै हाँसोले गुञ्जायमान बन्यो । ‘पञ्चायती शासक पनि त्यहीँ, कम्युनिस्...